Σύνοψη Ιστορικών Στοιχείων

Το Ζευγολατιό είναι Κωμόπολη και έδρα του δήμου Βέλου – Βόχας. Διαθέτει πληθυσμό 4206 κατοίκων, σύμφωνα με την απογραφή του 2001, οι οποίοι ασχολούνται κατεξοχήν με την γεωργία και την καλλιέργεια της γης, την αμπελουργία, την δενδροκαλλιέργεια κ.α. ή σε βιοτεχνίες και βιομηχανίες τυποποίησης γεωργικών προϊόντων.

Το έδαφός του είναι πεδινό και παράγει παντός είδους προϊόντα και σε μεγάλες ποσότητες, όπως Κορινθιακή σταφίδα, σουλτανίνα, φρούτα παντός είδους κ.α. Βρίσκεται στο κέντρο της ευφορώτατης Κορινθιακής πεδιάδας, της Βόχας και απέχει περίπου 10 χλμ από την Κόρινθο. Εξελίσσεται συνεχώς, ακολουθώντας την εξέλιξη και το παράδειγμα των υπολοίπων αστικών κέντρων σε όλους τους τομείς. Να τονισθεί ότι δεν παρατηρούνται τοπικοί ιδιωματισμοί ως προς τη γλώσσα, η οποία σε κάθε περίπτωση είναι η καθομιλουμένη και δεν παρουσιάζει ουδεμία διαφορά από τη γλώσσα που ομιλείται σε αστικά κέντρα.

Η Βόχα μπορεί να χαρακτηριστεί ως το πλέον παραγωγικό τμήμα της παραλιακής πεδιάδας, που εκτείνεται από την Κόρινθο έως το Κιάτο σε μήκος 20 – 25 περίπου χιλιομέτρων και πλάτος 5 χιλιομέτρων. Ολόκληρη η περιοχή είναι καταπράσινη. Λένε δε χαρακτηριστικά οι κάτοικοι γειτονικών άγονων περιοχών ότι ο Θεός κοσκίνισε τη γη και το μεν χώμα το έριξε στη Βόχα, τις δε πέτρες τις έριξε σε αυτούς. Επίσης την περιοχή της Βόχας την αποκαλούν και «χρυσότοπο», διότι όπως λένε «ότι φυτέψεις, γίνεται».

Ετυμολογικά

Η λέξη «Ζευγολατιό» παράγεται από τον ζευγηλάτη, αυτόν δηλαδή που οδηγεί (ελαύνει) ένα ζεύγος βοών (βοδιών). Το τοπωνύμιο Ζευγολατιό έχει βυζαντινή προέλευση και προήλθε από το σύστημα εγγείου φορολογίας του βυζαντινού κράτους, σύμφωνα με το οποίο η γη διαιρείται σε τεμάχια αξίας 1000 νομισματικών μονάδων, καθεμία από τις οποίες έφερε το όνομα Ζευγάριον ή Ζευγολατείον.

Ζευγάδες ονομάζονταν οι εργάτες που όργωναν τη γη με δική τους «συρμαγιά», δηλαδή είχαν στην ιδιοκτησία τους βόδια και αλέτρι. Το Ζευγάρισμα απαιτούσε ειδικές γνώσεις, γι’ αυτό και οι ζευγάδες ήταν περιζήτητοι και απολάμβαναν ικανοποιητικό μεροκάματο.

Η λέξη «Βόχα» έχει αρχαιοελληνική προέλευση και προέρχεται, κατά κράση, από τις λέξεις βούς και χώρα (βούς +χώρα=Βόχα). Οι ρίζες της υποδηλώνουν τόπο πλούσιο, κατάλληλο για την εκτροφή βοών (βοδιών).

Ιστορικά στοιχεία

Δεν είναι εξακριβωμένη η εποχή συστάσεως του χωριού. Είναι πάντως σίγουρο ότι η περιοχή του Ζευγολατιού κατοικείται ήδη από τα αρχαία χρόνια. Το Ζευγολατιό υπήρχε και κατά την Τουρκοκρατία και κατά την βυζαντινή εποχή.

Σύμφωνα με βενετικό έγγραφο του 1311 αναφέρεται ότι όταν η Κορινθία ήταν οργανωμένη σε Καστελλανία (είδος βενετικής διοίκησης) με Βενετό διοικητή τον Μοροζίνι, υπήρχαν δύο χωριά, το Ζευγολατιό που καταγράφεται ως «Τρανόζευγολατιό» και το «Χαλκείον». Στο ίδιο αυτό έγγραφο αναφέρεται ότι το μεν Χαλκείον ήταν γνωστό για τα ορυχεία χαλκού που διέθετε και για το ισχυρό φράγκικο κάστρο της περιοχής (όρο Φουκάς), το δε Τρανοζευγολατιό επειδή γίνονταν εκεί μεγάλες εμποροπανηγύρεις.

Να σημειωθεί ότι το επίθετο «Τρανός» σημαίνει τον τόπο εκείνο που έχει πλούτο, φήμη, δύναμη ή ισχύ. Με βάση τα ΦΕΚ της περιόδου 1833 – 1845 το Τρανοζευγολατιό την περίοδο 1833 – 1840 ήταν η έδρα του δήμου Αιγιαλείας, τα όρια του οποίου ταυτίζονται σχεδόν με τα σημερινά διοικητικά όρια του δήμου μας, και είχε Ειρηνοδικείο και Εμποροδικείο. Το 1840 ο Δήμος Αιγιαλείας καταργείται και συγχωνεύεται στο δήμο Κορίνθου, του οποίου το Ζευγολατιό αποτελούσε το μεγαλύτερο χωριό σε πληθυσμό και σε έκταση.

Κατά την Τουρκοκρατία αναφέρεται ως Τρανοζευγολατιό ή Μεγάλο Ζευγολατιό σε αντίθεση με τα άλλα Ζευγολατιά της Πελοποννήσου (Ξυλοκάστρου, Τριπόλεως, Μεσσηνίας). Λεγόταν Ζευγολατιό διότι οι Τούρκοι είχαν εγκαταστήσει εδώ τους Ζευγολάτες τους.Οι Τούρκοι τα χρόνια εκείνα ήταν κλεισμένοι στο κάστρο του Ακροκορίνθου και στο Ζευγολατιό είχαν αποθήκες για τα σιτηρά τους. Το Ζευγολατιό τότε ήταν αραιά κατοικημένο. Τα σπίτια δεν τα έκτιζαν κοντά στο δρόμο, αλλά στο βάθος για να προφυλάσσονται από τους εχθρούς. Ζητούσαν επίσης και γείτονες για να αισθάνονται πιο ασφαλείς.

Όσον αφορά την κοινωνική οργάνωση, παλαιότερα, ο εκλεκτός εκλεγόταν από το χωριό και λεγόταν Πρόεδρος. Φαίνεται ότι ο Νόμος όριζε πώς μέχρι ενός αριθμού ψηφοφόρων, το χωριό δεν δικαιούνταν πρόεδρο αλλά πάρεδρο, ο οποίος ήταν υπό την εξουσία του προέδρου. Οι Πρόεδροι μισθοδοτούνταν από την Νομαρχία. Η σχέση προέδρου – παρέδρου ήταν κάτι σαν πρώτου με δεύτερου γραμματέα. Ο Πάρεδρος ουσιαστικά διευκόλυνε τους χωριανούς. Έφτιαχνε τους φορολογικούς καταλόγους. Τότε ίσχυε ο φόρος της δεκάτης σε ηπιότερη μορφή. Πρίν το 1900 ο πλέον εκλεκτός, από απόψεως σεβασμού, έπρεπε να είναι πιο μορφωμένος, εφόσον ο αναλφαβητισμός κάλπαζε. Ο λόγος του ήταν τετελεσμένο γεγονός.

Στην Κόκκινη Πλατεία του χωριού υπήρχε ένας πλάτανος και ένα πηγάδι. Τώρα ο πλάτανος έχει πια κοπεί και το πηγάδι σκεπαστεί. Το χωριό έπαιρνε νερό και από το παλιοπήγαδο. Από το 1925 και μετά το χωριό υδρεύεται από την Αγία Τριάδα. Το νερό φιλτράρεται σε δεξαμενή και γίνεται πόσιμο, ενώ για άρδευση το νερό έρχεται από την Στυμφαλία. Για την άρδευση ο τότε Πρωθυπουργός Κροκιδάς είχε φτιάξει το αυλάκι του δήμου.

Πάνω από την πλατεία βρισκόταν το παλαιό δημοτικό σχολείο. Κτίριο πέτρινο, πλατυμέτωπο, αρκετά στερεό. Πρώτα ήταν φραγμένο και δεντροφυτεμένο. Στην Κατοχή όμως αναγκάστηκαν τα παιδιά να κάνουν μαθήματα σε σπίτια. Έξω από το σχολείο μεταπολεμικά έστησαν το Ηρώον. Επειδή όμως οι ερχόμενοι από τα ορεινά έδεναν τα ζώα τους στα κάγκελά του, το Ηρώον μεταφέρθηκε το 1969 στον περίβολο της Εκκλησίας και από εκεί στη σημερινή του θέση, απέναντι από το νέο δημοτικό σχολείο στην πλατεία Παπακωνσταντίνου.

Το νέο δημοτικό σχολείο είναι ένα από τα στολίδια του χωριού. Ωραιότατο κτίριο με δέντρα, όπου κάποτε είχε και παιδική χαρά. Εκεί που βρίσκεται σήμερα η παιδική χαρά, υπήρχε κήπος που τον καλλιεργούσαν οι μαθητές. Στο σχολείο υπάρχει το μεγάλο ρολόι του χωριού, δωρεά της Ασημίνας Βουδούρη. Η ίδια κληροδότησε στο χωριό για το σκοπό αυτό σεβαστό χρηματικό ποσό και κτηματική περιουσία.

Το Ζευγολατιό έχει και αρκετά ξωκκλήσια. Τα ξωκκλήσια του χωριού είναι ο Άη-λιάς, ο Άγιοθανάσης (όπου πήγαιναν την Πρωτομαγιά), η Αγία Τριάδα, ο Αγ. Χαράλαμπος, ο Φουκάς (ο οποίος δωρίθηκε στο Ζευγολατιό από τον βασιλέα Γεώργιο Α΄) και ο Άη Νικόλας. Δίπλα στον Άγιο Νικόλαο αναπτύσσεται η Κυρά Βρύση. Ονομάζεται έτσι γιατί κατά την παράδοση ανήκε σε μια Κυρά. Μάλιστα λένε ότι βγαίνει το φάντασμα της Κυράς (γυναίκα ψηλή με άσπρα φορέματα). Εκεί έχει δημιουργηθεί και ο ομώνυμος συνοικισμός.

 

 

About Κωνσταντίνος Σχοινοχωρίτης

Ιστορικός, Αρχειονόμος – Βιβλιοθηκονόμος, υποψήφιος Διδάκτωρ Ιονίου Πανεπιστημίου. Πρόεδρος Κίνησης Ενεργών Πολιτών Ζευγολατιού «ΚΟΙΝΩΝΙΑ».